Loty VFR – wszystko, co musisz wiedzieć

Są to operacje lotnicze wykonywane zgodnie z przepisami dla lotów z widocznością. Podczas ich wykonywania pilot nawiguje i omija przeszkody terenowe oraz inny ruch lotniczy głównie na podstawie obserwacji wzrokowej otoczenia.

W planowaniu i wykonywaniu tego typu operacji lotniczych niezbędna jest oficjalna publikacja AIP VFR (Zbiór Informacji Lotniczych dla lotów VFR), która zawiera zazwyczaj:

• Mapy lotnicze
• Informacje o lotniskach i lądowiskach
• Dane o przestrzeniach powietrznych i ich klasyfikacji
• Informacje o przeszkodach lotniczych
• Procedury dla poszczególnych lotnisk
• Aktualne dane nawigacyjne

W Polsce informacje te są publikowane przez Polską Agencję Żeglugi Powietrznej (PAŻP). Można je znaleźć online na oficjalnej stronie internetowej PAŻP. Dostęp do pełnej wersji danych jest zazwyczaj płatny, ale podstawowe informacje i niektóre mapy mogą być dostępne bezpłatnie.

Piloci planujący loty według zasad z widocznością powinni regularnie sprawdzać aktualizacje AIP VFR. Przed każdym lotemzobowiązani są zapoznać się z aktualnymi NOTAM-ami (Notice to Air Missions), które zawierają tymczasowe zmiany w przestrzeni powietrznej lub na lotniskach.

Główna różnica polega na sposobie nawigacji i prowadzenia samolotu:

• W lotach VFR pilot polega głównie na widoczności zewnętrznej.
• W lotach IFR pilot polega na przyrządach pokładowych i wskazówkach kontroli ruchu lotniczego.

Loty VFR są ograniczone do określonych warunków meteorologicznych.

Większość lekkich samolotów może wykonywać loty z nawigacją wizualną (VFR). Wymagane jest jednak spełnienie minimalnych wymogów wyposażenia określonych w przepisach EASA Part-NCO (m.in. busola, zegar, wysokościomierz, prędkościomierz oraz inne elementy w zależności od warunków lotu).

Oto główne sytuacje, w których nie wolno wykonywać lotów:

1. Warunki meteorologiczne poniżej minimów: gdy warunki pogodowe są gorsze niż określone minima dla danej przestrzeni powietrznej. Minima widoczności różnią się w zależności od klasy przestrzeni powietrznej i pory dnia.
2. Zbyt niska podstawa chmur: gdy podstawa chmur znajduje się poniżej określonej wysokości, uniemożliwiając utrzymanie bezpiecznej odległości od ziemi i przeszkód przy jednoczesnym pozostawaniu poza chmurami.
3. Ograniczenia w kontrolowanej przestrzeni powietrznej: w niektórych kontrolowanych przestrzeniach powietrznych loty z widocznością mogą być zabronione lub wymagać specjalnego zezwolenia od kontroli ruchu lotniczego.
4. Ograniczenia czasowe lub geograficzne: niektóre obszary mogą mieć czasowe lub stałe ograniczenia dla lotów, co jest określone w AIP VFR lub NOTAM-ach.

W Polsce zależy to od klasy przestrzeni powietrznej oraz aktualnych przepisów.

W przestrzeni kontrolowanej klasy C loty VFR są możliwe od FL095 wzwyż. FL095 odpowiada 9500 ft wysokości ciśnieniowej (pressure altitude) względem standardowego ciśnienia 1013,25 hPa. W przybliżeniu jest to ok. 2900 m, choć rzeczywista wysokość geometryczna nad terenem (AMSL) może się różnić w zależności od warunków atmosferycznych. Klasa C rozciąga się od FL095 do górnych poziomów (zazwyczaj FL660).

Jednak w niektórych rejonach Europy w przestrzeni niekontrolowanej (klasa G) dopuszcza się loty VFR na większych wysokościach, ale w Polsce powyżej FL095 przestrzeń jest klasy C (kontrolowana). Loty VFR powyżej FL095 są możliwe po uzyskaniu zezwolenia ATC. Powyżej FL095 (a często już wcześniej) wymagany jest zazwyczaj transponder z trybem C lub nowocześniejszy Mode S (zgodnie z aktualnymi przepisami EASA i PAŻP).

Nad obszarami zabudowanymi minimalna wysokość lotu jest zwykle wyższa niż nad terenami niezabudowanymi.

Tak, w Polsce możliwe są loty VFR w nocy, ale z pewnymi zastrzeżeniami i warunkami, które muszą być spełnione:

1. Uprawnienia pilota: Pilot musi posiadać odpowiednie uprawnienia. Wymaga to ukończenia dodatkowego szkolenia oraz uzyskania odpowiedniej kwalifikacji.
2. Warunki meteorologiczne: Loty w nocy muszą być wykonywane w warunkach, które pozwalają na zachowanie wymaganej widoczności i wysokości nad terenem. Piloci muszą być w stanie zidentyfikować przeszkody oraz inne statki powietrzne.
3. Światła na statku powietrznym: Samoloty wykonujące nocne loty muszą być wyposażone w odpowiednie światła pozycyjne i stroboskopowe, aby zwiększyć widoczność dla innych użytkowników przestrzeni powietrznej.
4. Procedury i przestrzeń powietrzna: Piloci muszą być świadomi i przestrzegać lokalnych procedur operacyjnych oraz zasad dotyczących przestrzeni powietrznej. Nocne loty mogą być bardziej skomplikowane z powodu ograniczonej widoczności, iluzji wzrokowych oraz innych czynników, takich jak zmęczenie pilota czy trudniejsze utrzymanie orientacji przestrzennej.

Aby móc pilotować samolot w meteorologicznych warunkach do lotów z widocznością (VMC), musisz posiadać odpowiednie dokumenty i uprawnienia:

1. Licencja pilota

Podstawą jest licencja pilota prywatnego (PPL(A)). Upoważnia ona do wykonywania lotów niekomercyjnych na samolotach jednosilnikowych w warunkach VMC (dzień).

2. Uprawnienia do lotów nocnych (opcjonalnie)

Jeśli planujesz loty po zmroku, potrzebne jest dodatkowe uprawnienie Night Rating, które wymaga ukończenia dedykowanego szkolenia i zaliczenia odpowiednich lotów sprawdzających.

3. Orzeczenie lotniczo-lekarskie klasy 2

Potrzebujesz ważnego orzeczenia lotniczo-lekarskiego klasy 2, które stwierdzi, że jesteś zdrowy i zdolny do pilotowania. 

4. Plan lotu

W niektórych przypadkach, szczególnie przy przelocie przez strefy kontrolowane, musisz złożyć plan lotu. To dokument, który określa trasę, wysokość i inne szczegóły twojego lotu.

5. Dokumenty samolotu

Samolot również musi mieć swoje papiery: dowód rejestracji, świadectwo zdatności do lotu (Certificate of Airworthiness, CofA), który potwierdza zdatność statku powietrznego do lotu, oraz aktualne ubezpieczenie.

6. Świadectwo Operatora Urządzeń Radiowych Służby Lotniczej (UOLC)

Jeśli zamierzasz używać radia do komunikacji z kontrolą ruchu lotniczego, musisz posiadać uprawnienia radiooperatora lotniczego. To uprawnienie do korzystania z radiotelefonu w powietrzu.

7. Identyfikacja osobista

Warto mieć przy sobie dokument tożsamości. W wielu krajach, w tym w Polsce, jest to wymagane, aby potwierdzić swoją tożsamość.

Plan lotu to dokument zawierający szczegóły planowanej operacji lotniczej. Należy go złożyć przed lotem, jeśli:

1. Lot będzie przekraczał granice państwa.
2. Lot będzie odbywał się w określonych przestrzeniach kontrolowanych.
3. Lot będzie wykonywany w nocy.

Plan zawiera informacje takie jak trasa, czas lotu, lotniska zapasowe, masę paliwa i inne istotne dane.