Standard Instrument Departure (SID) – istotny element nawigacji lotniczej

Standard Instrument Departure to standardowa procedurę odlotu, która precyzyjnie opisuje trasę samolotu od pasa startowego do punktu, w którym zaczyna się jego dalsza nawigacja w przestrzeni kontrolowanej.

22 listopada 2024

Spis treści

Czym jest procedura SID i kto może ją wykonywać?

Jest to zestaw precyzyjnych wskazówek nawigacyjnych stosowanych przez pilotów od momentu startu do osiągnięcia określonego punktu w przestrzeni powietrznej. Można ją porównać do rozjazdów, dzięki którym samochody przedostają się z zatłoczonego miasta na autostradę w celu dalszej podróży.

Wykonują ją wszystkie statki powietrzne wyposażone w odpowiednie urządzenia nawigacyjne oraz obsługiwane przez załogi posiadające odpowiednie kwalifikacje. Dotyczy to przede wszystkim lotnictwa komunikacyjnego, korporacyjnego oraz niektórych lotów General Aviation. Wymagane są precyzyjne urządzenia, takie jak system FMS (Flight Management System), odbiorniki GPS czy VOR/DME, które umożliwiają dokładne śledzenie zaplanowanej trasy.

Procedurę odlotu stosuje się podczas każdego lotu IFR (Instrument Flight Rules) opuszczającego lotnisko kontrolowane. W zależności od struktury przestrzeni powietrznej i wymagań kontroli ruchu lotniczego, schemat odlotu pomaga w rozdzieleniu startujących samolotów od dolotów oraz w unikaniu przeszkód terenowych i innych potencjalnych zagrożeń.

Procedurę SID stosuje się podczas każdego lotu IFR (Instrument Flight Rules) opuszczającego lotnisko kontrolowane. W zależności od struktury przestrzeni powietrznej i wymagań kontroli ruchu lotniczego, SID pomaga w rozdzieleniu startujących samolotów od dolotów oraz w unikaniu przeszkód terenowych i innych potencjalnych zagrożeń.

Etapy wykonywania procedury SID:

  • Po starcie: Samolot rozpoczyna realizację procedury od momentu uniesienia się w powietrze.
  • Nawigacja zgodnie z mapą: Pilot śledzi trasę zapisaną na mapach nawigacyjnych.
  • Przekazanie kontroli: Po osiągnięciu końcowego punktu procedury odlotu kontrola lotu przejmuje samolot i kieruje go na dalszą trasę.

Skąd biorą się nazwy procedur Standard Instrument Departure?

Nazwy procedur często odnoszą się do charakterystycznych punktów geograficznych, nazw miejscowości w pobliżu lotniska lub specyficznych beaconów nawigacyjnych (np. radiolatarni VOR). Czasem numeracja w nazwie wskazuje na różne warianty danej procedury, np. zależne od kierunku startu czy pasów startowych.

Skąd pilot wie, jaką procedurę odlotową należy wykonać?

Informacja o przypisanej procedurze przekazywana jest załodze na kilka sposobów:

  1. W planie lotu: jest zazwyczaj wstępnie zaplanowana podczas składania planu lotu IFR.
  2. Od kontrolera ruchu lotniczego: Podczas korespondencji przedstartowej kontroler dostarcza pilotowi szczegółowe informacje, wskazując odpowiednią procedurę odlotową.
  3. Na wydrukowanym planie OFP: Przed lotem załoga może znaleźć SID przypisaną dla danego kierunku w dokumentach lotu.

Jak czytać mapy SID?

Mapy Standard Instrument Departure są dokumentami dostarczanymi przez operatorów lotniczych lub organizacje zarządzające ruchem lotniczym (np. Eurocontrol). Znajdują się w nich:

  • Punkty nawigacyjne (fixy): Określone miejsca w przestrzeni powietrznej, np. VOR, DME lub punkty GPS.
  • Linie nawigacyjne: Graficznie przedstawiają trasę procedury.
  • Wysokości minimalne: Informacje o wymaganych wysokościach dla uniknięcia przeszkód terenowych.
  • Instrukcje zakrętów: Informacje, kiedy i w jaki sposób wykonywać zakręty.
  • Segmenty odlotowe: Części trasy podzielone na etapy, np. od startu do pierwszego punktu fix.

Poniżej zaprezentowano mapę procedur odlotu z wrocławskiego lotniska i pasa 11.  Omówiona zostanie procedura ULGIL 2A (oznaczona pomarańczową linią) wykorzystywana do odlotów na zachód. Pod zdjęciem znajduje się legenda opisujące najistotniejsze elementy procedury:

Mapa procedur SID dla lotnicka EPWR dla pasa 11

Mapa procedur SID dla lotnicka EPWR dla pasa 11

AIP Polska

LEGENDA

  1. Mapy procedur SID dla lotniska EPWR, dla pasa 11. W tym wypadku wymieniono poszczególne procedury opisane na mapie: LUNIK 1A, MOFKE 1A, PEKOT 1A, ULGIL 2A, XIDNA 1A. Dzięki temu pilot szybko może zlokalizować, czy ogląda właściwą stronę dokumentacji
  2. Deklinacja magnetyczna. Obok wartości jest podany rok.
  3. Zasady wykonywania procedury
  • Procedura jest przewidziana dla maszyn certyfikowanych do RNAV-1, jakkolwiek możliwe jest wykonanie maszynami RNAV 5. Statki powietrzne wyposażone w systemy RNAV 5 bez bazy danych nawigacyjnych i wymagające ręcznego wprowadzania danych są zwolnione z korzystania z procedur RNAV 1.
  • W przypadku maszyny nie certyfikowanej do RNAV 1, należy do zgłosić do ATC. Wektorowanie radarowe będzie zapewnione, zwykle zgodnie z opublikowanymi procedurami.
  • ATC może zaproponować skróty na trasie
  • MAX IAS podczas początkowego zakrętu zgodnie z opisem trasy
  • Jeśli samolot nie jest w stanie wykonać procedury (np. osiągnąć odpowiedni poziom lotu), należy zgłosić do ATC niestandardowy start przed uruchomieniem silników
  1. Informacje o miarach stosowanych na mapie. Kierunki podawane jako magnetyczne. Wysokości w stopach, odległości w milach morskich.
  2. Najniższa wysokość bezwzględna jaka może być stosowana, która zapewnia minimalne przewyższenie nad przeszkodami wynoszące 300 m (1000 ft) nad wszystkimi obiektami znajdującymi się na wycinku koła o promieniu 46 km (25 NM), wychodzącym od  EPWR.
  3. AMA (Area Minimum Altitude) to minimalne poziomy lotu dla lotów IFR, które gwarantują bezpieczne przewyższenie nad przeszkodami w danym sektorze, z wyjątkiem dróg lotniczych i tras kontroli ruchu lotniczego.
  4. Wysokość przejściowa (Transition Altitude, TA) to wysokość, na której należy przełączyć wysokościomierz z ciśnienia podanego na lotnisku (QNH lub QFE) na standardowe ciśnienie (QNE) wynoszące 1013 hPa.
  5. Radiolatarnia WCL (111.65). Może być przydatna przy wykonywaniu procedury.
  6. Punkt WR801 należy minąć przynajmniej na wysokości 2000 stóp z prędkością IAS nie przekraczającą 210kt (węzłów). Punkt znajduje się w odległości 4nm (mil morskich) od WCL.
  7. Punkt nawigacyjny WR821. Minimalna wysokość to FL90, czyli 9000 stóp, prędkość nie przekracza 220kt.
  8. Punkt OBOVI mijamy na wysokości nie mniejszej niż FL110 z prędkością do 250kt
  9. Punkt ULGIL – ostatni punkt procedury ULGIL 2A, dalsza trasa według zaprogramowanego planu lotu lub wskazań kontrolera ATC.

Kto informuje pilota o procedurze Standard Instrument Departure?

Główną rolę w tym procesie odgrywa kontrola ruchu lotniczego (ATC). Informację o przydzielonej procedurze załoga otrzymuje na etapie przedstartowym, podczas komunikacji z Ground Control, zaś w sytuacjach dynamicznych, np. zmieniających się warunków ruchu lotniczego, procedura może być zmieniona w ostatniej chwili.

Zobacz również

To też możesz przeczytać: