Deklinacja magnetyczna — czym jest i jak ją obliczać?
Najprościej ujmując jest to różnica pomiędzy kierunkiem wskazywanym przez igłę kompasu (kierunek północy magnetycznej), a rzeczywistym kierunkiem północy geograficznej (północy rzeczywistej).
Z czego wynika to odchylenie?
Ta różnica zmienia się w zależności od położenia na Ziemi i może wynosić od 0° (gdy północ magnetyczna i geograficzna są identyczne) do kilkunastu stopni.
W Polsce, na przykład, wynosi około 4° na wschód. Co więcej, może być wschodnia (dodatnia) lub zachodnia (ujemna), zależnie od tego, w którą stronę odchyla się północ magnetyczna od północnej geograficznej.
Jak ją obliczamy?
Aby poprawnie obliczyć kurs samolotu, konieczne jest skorygowanie kursu magnetycznego o wartość odchylenia. Oto dwa kluczowe pojęcia:
- Kurs magnetyczny (KM) – to kurs wskazywany przez kompas, zależny od kierunku północy magnetycznej.
- Kurs rzeczywisty (KR) – to kurs względem północy geograficznej, którego używa się w nawigacji mapowej.
Odchylenie magnetyczne dodajemy lub odejmujemy w zależności od jej kierunku:
- KR = KM + D (wschodnia) — jeśli deklinacja jest wschodnia, dodajemy jej wartość do kursu magnetycznego.
- KR = KM − D (zachodnia) — jeśli deklinacja jest zachodnia, odejmujemy jej wartość od kursu magnetycznego.
Przykład obliczenia
Załóżmy, że kurs magnetyczny wynosi 100° i znajdujemy się w miejscu, gdzie wariacja magnetyczna wynosi 5° na wschód.
- Kurs rzeczywisty = 100° + 5° = 105°
W innym przypadku, jeśli kurs magnetyczny wynosi 150°, a odchylenie wynosi 3° na zachód, obliczenia będą wyglądały następująco:
- Kurs rzeczywisty = 150° − 3° = 147°
Ng – północ geograficzna, Nm – północ magnetyczna, δ – deklinacja magnetyczna
odder, CC BY-SA 3.0
Jak zmienia się z biegiem lat?
Jej wartość zmienia się w czasie. Wynika to z faktu, że pole magnetyczne Ziemi nie jest stabilne i jego bieguny przesuwają się o kilka kilometrów rocznie. Dlatego na mapach nawigacyjnych podaje się informacje o aktualnej wartości odchylenia oraz rocznej zmianie w danym obszarze (np. +2’ na rok). Nawigatorzy muszą uwzględniać tę zmianę podczas planowania tras.
Rozkład deklicnacji magentycznej z roku 2000
The original uploader was SEWilco at English Wikipedia.Later versions were uploaded by Nova77 at en.wikipedia., Public domain, via Wikimedia Commons
Dlaczego jest ważna w lotnictwie?
W lotnictwie, gdzie dokładność kursu jest kluczowa, ignorowanie wariacji magnetycznej może prowadzić do poważnych błędów nawigacyjnych. Z tego powodu piloci muszą znać lokalną wartość odchylenia i umieć przeliczać kurs magnetyczny na kurs rzeczywisty.
Informacje te dostępne są na mapach lotniczych, które uwzględniają aktualną pozycję bieguna magnetycznego i zmieniającą się wartość deklinacji w różnych miejscach na świecie.
Gdzie piloci sprawdzają korektę magnetyczną?
Mapy lotnicze (nawigacyjne)
Na mapach lotniczych, takich jak mapy VFR (dla lotów z widocznością) lub IFR (dla lotów według przyrządów), podane są izogonowe linie (tzw. izogony), które biegną równolegle do siebie i zaznaczają miejsca o tej samej wartości odchylenia magnetycznego. Oznaczenie kierunku (E – wschodnia, W – zachodnia) informuje pilotów, czy muszą dodać, czy odjąć wartość różnicy od kursu magnetycznego.
Przykład:
- Jeśli izogona na mapie oznaczona jest jako 5°E, oznacza to, że w danym obszarze deklinacja wynosi 5° na wschód, co oznacza, że do kursu magnetycznego należy dodać 5°, aby uzyskać kurs rzeczywisty.
- Jeśli izogona ma wartość 3°W, oznacza to deklinację zachodnią, a więc należy odjąć 3° od kursu magnetycznego, aby uzyskać kurs rzeczywisty.
AIP (Aeronautical Information Publication)
Publikacja informacji lotniczych (AIP) dostarcza szczegółowe i aktualne informacje na temat rozbieżności magnetycznej w regionach lotniczych i na konkretnych trasach.
Komputery pokładowe
Nowoczesne samoloty wyposażone są w systemy nawigacyjne (FMS – Flight Management System), które automatycznie uwzględniają błąd magnetyczny na podstawie bieżących danych GPS i nawigacji inercyjnej. Systemy te obliczają dokładny kurs rzeczywisty na podstawie kursu magnetycznego.
Online i aplikacje mobilne
Istnieje wiele narzędzi online oraz aplikacji mobilnych, które umożliwiają sprawdzenie różnicy magnetycznej na całym świecie. W aplikacjach do planowania lotów piloci mogą wprowadzać trasę lotu, a system automatycznie uwzględni lokalne odchylenie na poszczególnych odcinkach.
Zobacz również
16-01-2025
Chcesz wiedzieć, gdzie możesz latać, a gdzie lepiej nie zapuszczać się bez zgody? Wszystko to znajdziesz na stronie Polskiej Agencji Żeglugi Powietrznej.
18-11-2024
NOTAM (z ang. NOtice To AirMen, od 2021 r. interpretowane również jako Notice to Air Missions) to komunikat wydawany przez odpowiednie władze lotnicze, który zawiera istotne informacje dla pilotów, operatorów lotniczych oraz kontrolerów ruchu lotniczego.
04-11-2024
W lotnictwie jednym z najważniejszych instrumentów pokładowych jest prędkościomierz.
