Depesza NOTAM – czym jest i jak ją odczytywać

Celem depesz informacyjnych dla lotników jest zapewnienie bezpieczeństwa operacji lotniczych poprzez informowanie o zmianach w infrastrukturze, procedurach czy warunkach operacyjnych.

To krótki, sformalizowany komunikat publikowany w standardowym formacie, który zawiera informacje o istotnych zmianach w przestrzeni powietrznej lub infrastrukturze lotniskowej. Może dotyczyć:

• Tymczasowego zamknięcia pasa startowego.
• Awarii urządzeń nawigacyjnych, takich jak VOR czy ILS.
• Obecności przeszkód w przestrzeni powietrznej, np. wież budowlanych czy żurawi.
• Ćwiczeń wojskowych, pokazów lotniczych lub ograniczeń w przestrzeni powietrznej (Restricted Areas).
• Zmian w procedurach podejścia czy odlotu z lotnisk.

Każdy pilot przed lotem ma obowiązek sprawdzić komunikaty dotyczące swojej trasy i lotnisk docelowych oraz zapasowych. W przeciwnym razie mógłby nieświadomie narazić się na niebezpieczeństwo lub złamać przepisy lotnicze.

Geneza depesz sięga lat 20. XX wieku, kiedy rozwój lotnictwa cywilnego wymagał stworzenia systemu wymiany informacji operacyjnych. W 1926 roku wprowadzono pierwszy system komunikatów ostrzegawczych, jednak ich treść była nieustrukturyzowana i często niezrozumiała dla pilotów operujących międzynarodowo.

W 1947 roku, po utworzeniu Międzynarodowej Organizacji Lotnictwa Cywilnego (ICAO), standaryzowano sposób tworzenia i przekazywania depesz informacyjnych. Określono jednolity format, w którym informacje muszą być precyzyjne, zwięzłe i zgodne z językiem angielskim, który jest uniwersalnym językiem lotnictwa.

Od tego czasu system rozwijał się wraz z postępem technologicznym. Obecnie komunikaty te są dostępne w wersji cyfrowej, co znacznie ułatwia ich wyszukiwanie i analizę.

Są publikowane przez państwowe agencje odpowiedzialne za zarządzanie przestrzenią powietrzną. W Polsce taką funkcję pełni Polska Agencja Żeglugi Powietrznej. Komunikaty te są dostępne w kilku miejscach:

1. AIS (Aeronautical Information Service) – Oficjalny serwis informacji lotniczej każdego państwa.
2. Strony internetowe dostawców informacji lotniczych, np. Eurocontrol, FAA (dla USA) czy PAŻP (dla Polski).
3. Aplikacje mobilne i oprogramowanie lotnicze – Współczesne systemy nawigacyjne, takie jak ForeFlight, Garmin Pilot czy SkyDemon, umożliwiają szybki dostęp do aktualnych informacji.
4. Centra operacyjne przewoźników lotniczych – W przypadku lotów komercyjnych za analizę depesz odpowiadają często dedykowane zespoły w biurach operacyjnych.

Za wydawanie komunikatów do lotników odpowiadają jednostki zarządzające przestrzenią powietrzną w danym kraju. W Polsce funkcję tę pełni Polska Agencja Żeglugi Powietrznej (PAŻP) za pośrednictwem Działu Informacji Lotniczej (AIS). W innych krajach są to analogiczne instytucje, np. FAA w Stanach Zjednoczonych czy NATS w Wielkiej Brytanii.

Oprócz agencji zarządzających przestrzenią powietrzną depesze informacyjne mogą być wydawane również przez operatorów lotnisk (np. w przypadku awarii infrastruktury) czy jednostki wojskowe (gdy zmieniają się warunki w przestrzeni kontrolowanej).

Sprawdzenie komunikatów to jeden z kluczowych elementów przedlotowej kontroli (pre-flight briefing). Proces ten obejmuje:

1. Wejście do serwisu AIS – W Polsce piloci mogą korzystać z oficjalnej strony AIS Polska, dostępnej pod adresem ais.pansa.pl.
2. Podanie parametrów lotu – Wybierając lotnisko wylotu, docelowe, zapasowe oraz trasę, system generuje listę depesz mających wpływ na planowaną operację.
3. Analizę – Każda depesza informacyjna zawiera kod ICAO lotniska lub rejonu, opis zdarzenia, datę i czas obowiązywania. Piloci muszą ocenić, które komunikaty mają wpływ na ich lot.

Informacje dla pilotów są podzielone na serie, co pomaga kategoryzować informacje według ich zakresu i typu. W Polsce aktualny podział serii wygląda tak:

1. Znajomość skrótów – wykorzystywane są ustalone kody ICAO, takie jak „U/S” (Unserviceable), „CLSD” (Closed), czy „RWY” (Runway). Warto znać podstawowe skróty, aby szybko zrozumieć treść.
2. Analiza treści – Zwracaj uwagę na sekcję „E)” – to tam znajdują się najważniejsze szczegóły, które określają, co zostało zmienione.
3. Użycie narzędzi cyfrowych – Współczesne aplikacje lotnicze często konwertują krótkie informacje dla lotnków na łatwiejszy do zrozumienia język.

Znajomość formatu i umiejętność interpretacji depesz informacyjnych jest niezbędna dla bezpiecznego wykonywania lotów. Regularne ćwiczenie analizy depesz pozwala pilotom i operatorom działać efektywnie nawet w dynamicznie zmieniających się warunkach operacyjnych.