Jakie są różnice między przestrzenią powietrzną kontrolowaną a niekontrolowaną w Polsce?

Zarówno piloci samolotów, szybowców, jak i operatorzy bezzałogowych statków powietrznych muszą dokładnie znać zasady obowiązujące w poszczególnych klasach przestrzeni.

Za zarządzanie polską przestrzenią powietrzną odpowiada Polska Agencja Żeglugi Powietrznej (PAŻP), która świadczy usługi żeglugi powietrznej oraz zarządza ruchem lotniczym. Urząd Lotnictwa Cywilnego (ULC) pełni natomiast funkcję organu nadzoru i stanowi prawo lotnicze w Polsce.

Przestrzeń powietrzna kontrolowana w Polsce to obszar, w którym wszystkie operacje lotnicze podlegają aktywnej kontroli ze strony służb ruchu lotniczego PAŻP. Piloci muszą uzyskać zezwolenie kontroli ruchu lotniczego przed wlotem do tej przestrzeni i są zobowiązani do wykonywania wszystkich otrzymanych instrukcji.

W polskiej przestrzeni kontrolowanej funkcjonują centra kontroli obszaru (ACC Warszawa), stanowiska kontroli zbliżania (APP) przy większych lotniskach oraz wieże kontroli lotniska (TWR). Kontrolerzy ruchu lotniczego monitorują ruch przy użyciu radarów pierwotnych i wtórnych, systemów ADS-B oraz utrzymują łączność radiową ze statkami powietrznymi.

Przestrzeń kontrolowana obejmuje głównie górną przestrzeń powietrzną Polski powyżej FL095, trasy lotnicze ATS (Air Traffic Services), rejony kontrolowane lotnisk (CTR) oraz rejony kontrolowane terminali (TMA). Do przestrzeni kontrolowanej w Polsce należą wyłącznie klasy C i D.

Przykład: CTR Warszawa/Okęcie to przestrzeń kontrolowana klasy D od poziomu terenu do 2000 stóp AMSL w promieniu około 9 kilometrów od progu drogi startowej. Każdy lot, włącznie ze szybowcami i ultralekimi statkami powietrznymi, wymaga zezwolenia wieży kontroli lotniska.

Przestrzeń powietrzna niekontrolowana w Polsce to obszar klasy G, w którym nie jest świadczona usługa kontroli ruchu lotniczego. Stanowi ona znaczną część polskiej przestrzeni powietrznej, szczególnie na niższych wysokościach poza rejonami lotnisk i tras lotniczych.

Piloci latający w przestrzeni klasy G są odpowiedzialni za unikanie kolizji i muszą stosować zasadę „widzieć i uniknąć” (see and avoid). Nie mają obowiązku utrzymywania łączności radiowej z żadną służbą ruchu lotniczego, choć mogą dobrowolnie korzystać z usług informacji powietrznej (FIS) świadczonych przez PAŻP na częstotliwości 124.925 MHz.

W Polsce przestrzeń klasy G występuje głównie od poziomu gruntu do FL095 (około 2900 metrów), z wyjątkiem rejonów, gdzie znajdują się CTR, TMA oraz trasy lotnicze. W pobliżu lotnisk oraz stref niebezpiecznych, zakazanych i ograniczonych granice klasy G mogą być niższe.

Przykład: Lot motolotnią w Beskidach na wysokości 600 metrów nad poziomem terenu, z dala od CTR i tras lotniczych, odbywa się w przestrzeni niekontrolowanej klasy G. Pilot nie potrzebuje zezwolenia ATC, ale musi przestrzegać VFR i unikać stref zakazanych.

Podstawowa różnica polega na tym, że w przestrzeni kontrolowanej PAŻP zapewnia aktywną separację statków powietrznych, podczas gdy w niekontrolowanej piloci sami odpowiadają za bezpieczeństwo. To rozróżnienie ma kluczowe znaczenie dla planowania lotów w Polsce.

• Wymagania dotyczące zezwoleń są bezwzględne dla przestrzeni kontrolowanej. Zgodnie z polskimi przepisami, wlot do CTR, TMA lub na trasę lotniczą wymaga uprzedniej zgody ATC uzyskanej drogą radiową. W przestrzeni klasy G takie zezwolenie nie jest wymagane.
• Komunikacja radiowa w przestrzeni kontrolowanej jest obowiązkowa. Pilot musi posiadać sprawne radio VHF i znać odpowiednie częstotliwości. W Polsce najczęściej używane są częstotliwości TWR (118-137 MHz), APP oraz ACC Warszawa (129.825 MHz, 133.775 MHz). W klasie G łączność jest dobrowolna.
• Wymogi dotyczące planu lotu różnią się znacząco. W przestrzeni kontrolowanej plan lotu jest zazwyczaj wymagany, podczas gdy w klasie G jedynie przy przekraczaniu granicy państwa lub w innych szczególnych przypadkach określonych przez ULC.
• Minimalne warunki meteorologiczne VMC (Visual Meteorological Conditions) są bardziej restrykcyjne w przestrzeni kontrolowanej. W klasach C i D wymagana widoczność to minimum 5 kilometrów, podczas gdy w klasie G może być to nawet 1500 metrów dla niektórych typów operacji na małych wysokościach.

Polska przestrzeń powietrzna jest podzielona na trzy klasy zgodnie ze standardami ICAO: C, D i G. W praktyce w Polsce nie występują klasy A, B, E ani F.