Tajemnicza katastrofa samolotu Lisunow Li-2 pod Tuszynem

Warto zaznaczyć, że Lisunow Li-2 to radziecka modyfikacja amerykańskiego Douglasa DC-3, używana przez Polskie Linie Lotnicze LOT w latach powojennych. Samolot o rejestracji SP-LKA rozbił się krótko po starcie z łódzkiego lotniska niedaleko miejscowości Tuszyn. Szesnastka osób biorących udział w locie Lisunowa Li-2 na trasie Szczecin-Kraków z międzylądowaniami w Poznaniu i Łodzi, zginęła.

Opisywany samolot  był bardzo podobny do Douglasa DC-3, ponieważ został zbudowany na licencji tego amerykańskiego samolotu. Związek Radziecki kupił licencję na produkcję DC-3, co pozwoliło im na tworzenie własnej wersji, dostosowując ją do swoich potrzeb i warunków.

Mimo że z zewnątrz oba samoloty wyglądały podobnie, różniły się w szczegółach. Wykorzystywana w Polsce maszyna wyposażona była w radzieckie silniki gwiazdowe Szwiecow ASz-62IR, podczas gdy DC-3 używał silników Wright R-1820 Cyclone. To wpływało na osiągi i charakterystykę lotu. Chociaż podstawowa konstrukcja była podobna, Rosjanie wprowadzili pewne modyfikacje, aby dostosować samolot do lokalnych warunków i dostępnych materiałów. Na przykład, mogły występować różnice w wykończeniu wnętrza, materiałach użytych do budowy czy w detalach konstrukcyjnych. Rosyjska wersja była produkowana w różnych odmianach, w tym wojskowej, transportowej i pasażerskej, z różnymi konfiguracjami wnętrza w zależności od przeznaczenia. Niektóre wersje miały dodatkowe drzwi, okna czy miejsca do montowania uzbrojenia. No i najważniejsze –  produkcja Lisunowa odbywała się w Związku Radzieckim, co oznaczało dostosowanie procesu produkcyjnego do lokalnych możliwości, co mogło wpłynąć na jakość wykonania czy szczegóły techniczne.

Kapitanem samolotu był Marian Buczkowski (ojciec popularnego niegdyś aktora, Zbigniewa Buczkowskiego), doświadczony pilot, absolwent przedwojennej Szkoły Orląt w Dęblinie, który miał za sobą bogate doświadczenie zarówno w lotach bojowych, jak i pasażerskich.

Feralnego dnia samolot, po kolejnym międzylądowaniu, wystartował z lotniska Łódź-Lublinek w trudnych warunkach atmosferycznych – przy niskim pułapie chmur i słabej widoczności. Po starcie, około 24 km od lotniska, maszyna zahaczyła o linię wysokiego napięcia, co doprowadziło do jej upadku i pożaru.

Oficjalna wersja wydarzeń wskazywała na złe warunki atmosferyczne i błąd pilota w wyborze wysokości lotu jako przyczyny tragedii.

Według nieoficjalnych ustaleń wypadek maszyny Li-2  mógł mieć inne przyczyny niż te oficjalnie podane. Oficjalnie zdarzenie przypisano błędowi pilota i złym warunkom atmosferycznym. Jednak istnieją doniesienia, że samolot miał problemy techniczne, a kapitan Marian Buczkowski, po wykonaniu wcześniejszego lotu z Szczecina do Łodzi, odmówił dalszego lotu z powodu awarii jednego z silników.

Przed startem Marian Buczkowski zgłosił problemy z jednym z silników, który tracił moc. Mimo że załoga techniczna na lotnisku skontrolowała stan oleju, kapitan uznał samolot za niezdatny do dalszego lotu i odmówił startu. W odpowiedzi do akcji wkroczył funkcjonariusz Urzędu Bezpieczeństwa, który – jak wynika z relacji – zmusił załogę do wznowienia lotu pod groźbą użycia broni. Decyzja ta była prawdopodobnie kluczowa dla tragicznego finału lotu. Krótko po starcie jeden z silników odmówił posłuszeństwa, co doprowadziło do utraty siły nośnej i zderzenia z linią wysokiego napięcia.

W celu upamiętnienia ofiar zdarzenia, 27 listopada 2010 roku w Tuszynie odsłonięto obelisk z napisem: „Pamięci kpt. Mariana Buczkowskiego, 4 członków załogi oraz 12 pasażerów samolotu Polskich Linii Lotniczych LOT, którzy zginęli w tym miejscu w dniu 15 listopada 1951 roku.” W uroczystości wzięli udział przedstawiciele PLL LOT oraz synowie kapitana Buczkowskiego: aktor Zbigniew Buczkowski i jego bracia Waldemar i Marian.

Wypadek lotniczy niedaleko miejscowości Tuszyn ukazuje, jak tragiczne w skutkach mogą być decyzje podjęte pod presją. Służy także jako przypomnienie o konieczności przestrzegania procedur bezpieczeństwa i poszanowania decyzji pilotów, którzy najlepiej oceniają zdolność maszyny do lotu.

Katastrofa ta pozostaje jednym z symboli trudnych czasów powojennych w Polsce, w których zarówno lotnictwo, jak i społeczeństwo borykały się z licznymi wyzwaniami technicznymi i politycznymi​.